Στο βιβλίο της Εξόδου, ο Προφήτης Μωϋσής αναγγέλλει τις Δέκα Εντολές. Ο Θεός τις χάραξε σε λίθινες πλάκες ως έργο Του (Έξ. 32,16) και τις έδωσε στον Μωϋσή στο Όρος Σινά. (15ος αιώνας π.Χ.)
Οι εντολές αυτές δόθηκαν στον άνθρωπο μετά τον κατακλυσμό του Νώε (33ος αιώνας π.Χ.), τότε, που η αμαρτία κατέκλυσε τον κόσμο και ξεχείλισε το ποτήρι της δικαίας οργής του Θεού. (Γεν. 6,11-13)
Η πρώτη εντολή που έδωσε ο Θεός στον άνθρωπο, ήταν στον Αδάμ (55 αιώνας π.Χ.) τον οποίο έθεσε στον Παράδεισο—της ευτυχίας και μακαριότητας, για να εργάζεται και να τον φυλάσσει. Η εντολή αυτή του Θεού προς τους πρωτοπλάστους ήταν “να μην φάνε από συγκεκριμένο καρπό”. (Γεν. 2,15-17)
Στο βιβλίο του Δευτερονομίου, το οποίο γράφτηκε μεταγενέστερα της Εξόδου, γίνεται μια δευτέρα επέκταση (επεξήγηση) του Νόμου από τον Μωϋσή, όπου καλείται ο λαός να μάθει και να φυλάξει τον Λόγο του Θεού.
Οι 10 εντολές του Θεού είναι ιεραρχικά γραμμένες, με τις 4 πρώτες να αφορούν τα καθήκοντα μας απέναντι στον Θεό, και τις υπόλοιπες 6 να αφορούν την σχέση μας ως προς τον συνάνθρωπο μας, δηλ. “τον πλησίον μας”.
Έτσι, με όλα αυτά εις γνώση του ανθρώπου, δεν δικαιολογείται η άγνοια για τους διδασκάλους, αλλά ούτε και για τον λαό που επίσης οφείλει να γνωρίζει και να μαθητεύει στον Νόμο του Θεού.
Η ανάγκη της κοινωνία μας για υπενθύμιση των εντολών του Θεού
Σήμερα είναι ανάγκη να γυρίσουμε πίσω στην υπενθύμιση των 10 εντολών της Παλαιάς Διαθήκης, διότι:
α) Κάνουμε κατάχρηση της ελευθερίας που μας έδωσε ο Θεός, χωρίς να την έχουμε συνδεδεμένη με την αγάπη Του.
β) Έχουμε τόσο πολύ χοντρύνει στην ψυχή μας ώστε πρέπει να γυρίσουμε ξανά στο σχήμα του Νόμου του Θεού.
Θα μπορούσε να λεχθεί, ότι όπως ονομαστικά περιγράφονται οι εντολές, αποτελούν ένα προστατευτικό κάγκελο που μας περιφρουρεί για να μην σκοντάψουμε, έτσι ας φέρουμε το παράδειγμα της αξίας του προστατευτικού κάγκελου σε ένα βρεφικό κρεβατάκι για να μην πέσει το μωρό από απροσεξία.
Πως συνδέονται οι εντολές στην Παλαιά και Καινή Διαθήκη;
Όταν ρώτησαν τον Ιησού, διδάσκαλε ποια είναι η μεγαλύτερη εντολή στο Νόμο; Ο Κύριος απάντησε—Ν’ αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου μ’ όλη την καρδία σου και μ’ όλη την ψυχή σου και μ’ όλο τον νου σου—Αυτή είναι η πρώτη και μεγαλύτερη εντολή.
Δεύτερη όμοια με αυτή, είναι—Ν’ αγαπάς τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου—και σ’ αυτές τις δύο εντολές στηρίζονται όλος ο Νόμος και η διδασκαλία των Προφητών. (Ματθ. 22,36-40)
Οι Δέκα Εντολές (αρχικό κείμενο με σύντομη μετάφραση)
"Και ἐλάλησε Κύριος πάντας τοὺς λόγους τούτους λέγων (Εξ. 20,1-17):"
1 ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὅστις ἐξήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐξ οἴκου δουλείας. οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ.
Εγώ είμαι Κυριος ο Θεός σου. Να μην υπάρχουν για εσένα άλλοι θεοί.
2 οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. οὐ προσκυνήσεις αὐτοῖς, οὐδὲ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς· ἐγὼ γάρ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου, Θεὸς ζηλωτής, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενεᾶς τοῖς μισοῦσί με καὶ ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας τοῖς ἀγαπῶσί με καὶ τοῖς φυλάσσουσι τὰ προστάγματά μου.
Να μην κατασκευάσεις ποτέ για τον εαυτό σου είδωλο. Να μην τα προσκυνήσεις, ούτε να τα λατρέψεις.
3 οὐ λήψει τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπί ματαίῳ· οὐ γὰρ μὴ καθαρίσῃ Κύριος ὁ Θεός σου τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ.
Να μην επικαλείσαι το όνομα Κυρίου μάταια και ανευλαβώς.
4 μνήσθητι τὴν ἡμέρα τῶν σαββάτων ἁγιάζειν αὐτήν. ἓξ ἡμέρας ἐργᾷ καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου· τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον, σὺ καὶ ὁ υἱός σου καὶ ἡ θυγάτηρ σου, ὁ παῖς σου καὶ ἡ παιδίσκη σου, ὁβοῦς σου καὶ τὸ ὑποζύγιόν σου καὶ πᾶν κτῆνός σου καὶ ὁ προσήλυτος ὁ παροικῶν ἐν σοί. ἐν γὰρ ἓξ ἡμέραις ἐποίησε Κύριος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς καὶ κατέπαυσε τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ· διὰ τοῦτο εὐλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην καὶ ἡγίασεν αὐτήν.
Να θυμάσαι να κρατάς την ημέρα του “Σαββάτου” ιερά και αγία. Έξι ημέρες θα εργάζεσαι και την έβδομη ημέρα θα την αφιερώνεις στον Κυριο και Θεό σου. Διότι, σε έξι ημέρες δημιούργησε ο Κύριος τον κόσμο, και κατέπαυσαι κατά την έβδομη ημέρα.
Με την Ανάσταση του Κυρίου μας, “τη μία των σαββάτων” δηλ. η Κυριακή, καθιερώθηκε ως ημέρα του Κυρίου (Πραξ. 20,7)
5 τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἵνα μακροχρόνιος γένῃ ἐπὶ τῆς γῆς τῆς ἀγαθῆς, ἧς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι.
Τιμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, για να έχεις ευημερία και μακροζωία.
6 οὐ μοιχεύσεις.
Μη μοιχεύσεις.
7 οὐ κλέψεις.
Μη κλέψεις.
8 οὐ φονεύσεις.
Μη φονεύσεις.
9 οὐ ψευδομαρτυρήσεις κατὰ τοῦ πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδῆ.
Μη ψευδομαρτυρήσεις κατά του πλησίον σου.
10 οὐκ ἐπιθυμήσεις τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον σου. οὐκ ἐπιθυμήσεις τὴν οἰκίαν τοῦ πλησίον σου οὔτε τὸν ἀγρὸν αὐτοῦ οὔτε τὸν παῖδα αὐτοῦ οὔτε τὴν παιδίσκην αὐτοῦ οὔτε τοῦ βοὸς αὐτοῦ οὔτε τοῦ ὑποζυγίου αὐτοῦ οὔτε παντὸς κτήνους αὐτοῦ οὔτε ὅσα τῷ πλησίον σου ἐστί.
Μην επιθυμήσεις την γυναίκα του πλησίον σου, και γενικώς τίποτε που ανήκουν στον πλησίον σου.
"Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἑώρα τὴν φωνὴν καὶ τὰς λαμπάδας καὶ τὴν φωνὴν τῆς σάλπιγγος καὶ τὸ ὄρος τὸ καπνίζον· φοβηθέντες δὲ πᾶς ὁ λαὸς ἔστησαν μακρόθεν" (Εξ. 20,18)
Αναφορές
[1] π. Αθανασίου Μυτιληναίου, Ομιλία 4η: Δευτερονόμιον (Δευτ. 5,1-7), 12/1/1981, Εἰσαγωγή εἰς τάς Δέκα ἐντολάς. Ἐντολή 1η – Ἀνάλυσις κατά τόν Ἅγιον Γρηγόριον τόν Παλαμᾶν, ἐν Φιλοκαλίᾳ Τόμ. Δ΄, σ.116, https://arnion.gr/index.php/palaia-diauhkh/deyteronomion
[2] π. Σάββας Αχιλλέως, Οι 10 Εντολές, https://www.youtube.com/watch?v=rzpQSuYJwrA
[3] ΟΟΔΕ (2015), Η Κυριακή ημέρα στη Χριστιανική πίστη, Δημητρίου Κόκκορη, https://www.oodegr.com/oode/orthod/praktikes/kyriaki_2.htm