Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κατήχησις. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κατήχησις. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

15 Ιουλίου 2026

Το βαθύ νόημα της παιδικότητας κατά Χριστόν

 

15η Ιουλίου 2026, εν Πάφω
Αγίων Κήρυκου και Ιουλίττας της μητέρα του, Άγιος Βλαδίμηρος ο Ισαπόστολος βασιλιάς των Ρώσων, Εύρεση Τιμίας Κάρας της Οσίας Ματρώνας της Χιοπολίτιδας 

 

«Ἐὰν μὴ στραφῆτε καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία…»

Εισαγωγή

Ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, όταν οι μαθητές Του εμπόδιζαν τα παιδιά να Τον πλησιάσουν, τους έλεγξε αυστηρά λέγοντας:

«Ἄφετε τὰ παιδία ἔρχεσθαι πρός με καὶ μὴ κωλύετε αὐτά· τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» (Ματθ. 19,14, Μάρκ. 10,14, Λουκ. 18,16)

Και σε άλλο σημείο προσθέτει:

«Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ στραφῆτε καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν» (Ματθ. 18,3)

Τα λόγια αυτά του Χριστού προκάλεσαν απορία: πώς είναι δυνατόν να γίνουμε ξανά παιδιά; Μήπως εννοεί μια βιολογική επιστροφή στην παιδική ηλικία;

Ο ίδιος ο Κύριος ξεκαθαρίζει αλλού ότι δεν πρόκειται για σαρκική, αλλά για πνευματική αναγέννηση:

«Τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς σάρξ ἐστι, καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστι» (Ἰω. 3,6)


Παιδικότητα: όχι ανωριμότητα, αλλά καθαρότητα

Ο Χριστός δεν μας καλεί σε ανευθυνότητα ή πνευματική ανωριμότητα. Μας καλεί σε επιστροφή στην καθαρότητα, την απλότητα και την εμπιστοσύνη που έχει το παιδί πριν μολυνθεί από την αμαρτία, την κακία και τη σκληρότητα του κόσμου.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει χαρακτηριστικά:

«Οὐ τὴν ἡλικίαν ζητεῖ ὁ Χριστός, ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν καὶ τὴν καθαρότητα τῆς ψυχῆς».

Αν χάσαμε αυτή την παιδικότητα, μπορούμε να την επανακτήσουμε. Ο δρόμος είναι η μετάνοια, η εξομολόγηση, η προσευχή, η μελέτη της Αγίας Γραφής, των βίων των Αγίων, η συχνή συμμετοχή μας στα Ιερά Μυστήρια – εξαιρετικώς στη Θεία Ευχαριστία – και ο αδιάκοπος πνευματικός αγώνας για την κάθαρση των παθών.

Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος γράφει:

«Μετάνοια ἐστὶ θύρα ἐλέους, ἀπ’ ἧς εἰσέρχεται ὁ ἄνθρωπος πάλιν εἰς τὴν ἀθωότητα».


Η απώλεια της παιδικότητας στον σύγχρονο κόσμο

Σήμερα, δυστυχώς, πολλά παιδιά παύουν να είναι παιδιά από πολύ νωρίς. Το σχολικό περιβάλλον, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η τηλεόραση, τα κινητά τηλέφωνα, τα κοινωνικά δίκτυα και το διαδίκτυο αλλοιώνουν πρόωρα την ψυχή τους. Αυτό δεν είναι πρόοδος, αλλά πνευματική φθορά.

Αντίθετο και φωτεινό παράδειγμα αποτελεί η Υπεραγία Θεοτόκος. Σύμφωνα με την Ιερά Παράδοση, από τριών ετών εισήλθε στα Άγια των Αγίων και παρέμεινε εκεί μέχρι τον αρραβώνα της. Δεν έχασε τίποτε· αντίθετα κέρδισε τα πάντα: αγνότητα ψυχής, σώματος, νου και γλώσσας. Έτσι αξιώθηκε να γίνει Μητέρα του Θεού.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς λέει:

«Ἡ Παρθένος ἐκαθάρισε τὸν ἑαυτῆς νοῦν πρὸ παντὸς νοήματος κοσμικοῦ».


Τα χαρακτηριστικά της παιδικότητας κατά Χριστόν

1. Αγνότητα ψυχής, σώματος και νου

Τα παιδιά δεν πρόλαβαν ακόμη να αμαρτήσουν. Αν όμως αυτή η αγνότητα χάθηκε, μπορεί να αποκατασταθεί με άσκηση, μετάνοια και πνευματικό αγώνα, νεκρώνοντας τα πάθη ή μεταστρέφοντάς τα προς τον θείο έρωτα.

«Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται» (Ματθ. 5,8)

2. Πλήρης εμπιστοσύνη στον Πατέρα

Όπως το παιδί εμπιστεύεται τους γονείς του, έτσι και εμείς την Πρόνοια του Θεού και τη μεσιτεία της Παναγίας.

«Πᾶσαν τὴν μέριμναν ὑμῶν ἐπιρρίψαντες ἐπ’ Αὐτόν» (Α΄ Πέτρ. 5,7)

3. Αμεριμνησία για το αύριο

Χωρίς αμέλεια για τις ευθύνες μας, αλλά χωρίς άγχος και κατάθλιψη.

«Μὴ μεριμνᾶτε εἰς τὴν αὔριον» (Ματθ. 6,34)

4. Συγχωρητικότητα και λήθη του κακού

Τα παιδιά συγχωρούν γρήγορα και ξαναγίνονται φίλοι.

«Ἐὰν μὴ ἀφῆτε… οὐδὲ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ἀφήσει» (Ματθ. 6,15)

5. Μη εμπιστοσύνη στον εαυτό, αλλά στον Θεό

Ο άγιος Αντώνιος ο Μέγας λέει: «Ἐγὼ οὐ φοβοῦμαι τὸν Θεόν, ἀλλὰ τὸν ἑαυτόν μου».

6. Ακακία και απουσία καχυποψίας

Να μη σκεφτόμαστε πονηρά πίσω από όσα ακούμε ή βλέπουμε.

«Γίνεσθε… ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί» (Ματθ. 10,16)

7. Ειλικρίνεια και αγάπη για την αλήθεια

Τα παιδιά λένε την αλήθεια χωρίς υπολογισμούς.

«Ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς» (Ἰω. 8,32)

8. Απλότητα και ταπείνωση

Δεν αγαπούν την επίδειξη και τη μεγαλομανία.

«Ὅστις ταπεινώσει ἑαυτόν… οὗτός ἐστιν ὁ μείζων» (Ματθ. 18,4)

9. Συμπόνια και κοινωνία με τον άλλον

Συμμερίζονται τη χαρά και τον πόνο του πλησίον.

«Χαίρειν μετὰ χαιρόντων καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων» (Ρωμ. 12,15)


Συμπέρασμα

Το «να γίνουμε σαν τα παιδιά» δεν είναι επιστροφή στην ανωριμότητα, αλλά πορεία προς την αγιότητα. Είναι κάθαρση, ταπείνωση, εμπιστοσύνη και αγάπη.

«Ὁ Χριστός θέλει ἀπλότητα, καλοσύνη καὶ παιδική καρδιά» (Άγιος Πορφύριος)

Ας αγωνιστούμε, λοιπόν, να ξαναβρούμε το χαμένο παιδί μέσα μας, για να αξιωθούμε όχι μόνο να εισέλθουμε, αλλά και να κατοικήσουμε στη Βασιλεία των Ουρανών.

 

♱ ο Πάφου Τυχικός

 

Λήψη Pdf (A5) 


 

12 Μαΐου 2026

Το κήρυγμα του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού (Πατροκοσμά) – Επίκαιρο και στις μέρες μας


Το Άγιον Πνεύμα έλεγε στον άγιο Κοσμά δια μέσω της καρδιά του: «Κοσμά! Μη σκέπτεσαι μόνον το ιδικόν σου πνευματικόν συμφέρον, αλλά και το συμφέρον των άλλων αδελφών». Προηγουμένως είχε ανοίξει την Αγία Γραφήν και το βλέμμα του προσηλώθηκε στο ρητόν του Αποστόλου Παύλου «Μηδείς το εαυτού ζητείτω» (Α’ Κορ. 10,24).

Στα χρόνια επί τουρκοκρατίας δια του πιστού τούτου δούλου του Θεού, Αγίου Κοσμά, και συνειδήσεις αφυπνίσθηκαν, και το φρόνημα ανεπτερώθη, και το συναίσθημα εθερμάνθη, και το κύμα του εξισλαμισμού εκόπασε, και εγένετο γαλήνη.

Πως γίνονταν το κήρυγμα του; Ποια η μέθοδος του;

  • Το κήρυγμα – «Επίστευσα, διό ελάλησα» (Β’ Κορ. 4,13), εκήρυττε απλά, με συναίσθησιν, με αληθινά δάκρυα, κάτω από την σκιά του Τιμίου Σταυρού.
  • Η κατ’ άτομον διδασκαλία – Το κήρυγμα του απευθύνονταν προς χιλιάδες ακροατές, αλλά «νουθετών ένα έκαστο» (Πραξ. 20,31).
  • Ομάδες (πυρήνες Χριστιανικής μελέτης) – Ο Άγιος ήθελε η διδαχή του να φυλαχθή. Προέτρεπε τους ακροατές να συζητούν επάνω στο κήρυγμα και την Αγία Γραφή, αντί ανώφελων και ματαίων συζητήσεων. Η πληρωμή του ήταν όπως έλεγε, να κάθονται 5-10 και να συνομιλούν αυτά τα θεία νοήματα και να τα βάλουμε μέσα στην καρδιά μας.
  • Η ακτινοβολία της αγάπης (καλά έργα) – Οι ακροατές να μην μένουν μόνο εις την θεωρία, αλλά να κάνουν αγαθά έργα. «Μακάριοι οι ακούοντές τον λόγον του Θεού και φυλάσσοντες αυτόν» (Λουκ. 11,28).
  • Θαύματα και Προφητείαι – Υψηλό χάρισμα του Αγίου που το συναντούμε στους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Κοινό γνώρισμα της τριπλής προφητείας [1]: αναγνώριση της παρούσας κατάστασης, προφητεία που θα πραγματοποιηθεί στο εγγύς μέλλον και προόρηση της προφητείας που αφορά το απώτερο μέλλον.

Ταίς πρεσβείαις του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού να έχουμε. Αμήν!

Πηγή: Από το βιβλίο του Μακαριστού Μητροπολίτου Αυγουστίνου Καντιώτη, «Κοσμάς ο Αιτωλός», Έκδοση Ιστ’, σελ. 36)

[1] Ιερά Μονή Σταυροβουνίου, «Ο Ζωοποιός Σταύρος», Αρ. τεύχους 106-111, Δεκέμβριος 2010, σελ. 628-629

Οι Προφητείες του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού

Οι Διδαχές του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού

06 Μαΐου 2026

Όλοι πίσω! Πλανηθήκαμε! Πώς να επιστρέψω στην Αλήθεια;

Αυτά που μας είπε ο Άγιος Πορφύριος χωρίς αμφιβολία [1] αφορούν και την εποχή μας: Όλοι πίσω! Πλανηθήκαμε! Καιρός να αλλάξουμε πορεία και τρόπο ζωής.

Άραγε πως φτάσαμε εδώ; σε μια κατάσταση χάους, μέσα στο ψέμα και την πλάνη, έχοντας χάσει τον προορισμό μας!

Νιώθουμε μόνοι εξαιτίας του εγωισμού μας! Αλλά δεν είμαστε μόνοι, καθώς οι άγιοι και οι άγγελοι μας βρίσκονται πάντα δίπλα μας. Εμείς δεν τους αντιλαμβανόμαστε. Αυτοί είναι εκεί δίπλα μας και περιμένουν το κάλεσμα μας ώστε να μας καθοδηγήσουν στο ασφαλές μονοπάτι της Αλήθειας! τον ίδιο το Κύριο μας Ιησού Χριστό!

Μέσα σε όλα αυτά που ζούμε σήμερα, έστω και την τελευταία στιγμή, ας ξυπνήσουμε και να αναγνωρίσουμε το επιβαρυμένο ιστορικό μας, το κενό και αδιέξοδο που φθάσαμε, τότε η οδός της επιστροφής μας είναι η αληθινή μετάνοια.

Τι είναι η μετάνοια;

Ο αείμνηστος αρχ. Γεώργιος Καψάνης μας εξηγεί [2] ότι ο πρώτος λόγος του Κυρίου μας όταν άρχισε το κήρυγμά του, ήταν «μετανοείτε και πιστεύετε εν τω Ευαγγελίω» (Μαρκ. 1:15). Δεν είπε “μετανοήσατε” αλλά είπε “μετανοείτε”, πράγμα που σημαίνει ότι η μετάνοια είναι για όλους μας υπόθεση ζωής ολοκλήρου. Μας υπενθυμίζει ότι “έργο του Χριστιανού διαρκές είναι η μετάνοια”.

Περί μετανοίας ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς μας λέγει [3], ότι ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής με το βάπτισμα, όχι μόνο οδηγούσε στην επίγνωσι του Χριστού, αλλά και εκήρυττε μετάνοια κι’ επιζητούσε καρπούς αξίους της μετανοίας, την δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη, την μετριοφροσύνη, την αγάπη, την αλήθεια. Δεικνύοντας δε και τούτο, ότι χωρίς έργα δεν ωφελεί καθόλου η προς τον Θεό υπόσχεσις που δείνει ο άνθρωπος με την μετάνοια.

Με απλά λόγια, μετάνοια είναι η ομολογία μας μέσω της εξομολόγησης ότι σφάλαμε και με τον αγώνα μας να προσπαθούμε να μην ξαναπέσουμε στην ίδια αμαρτία. Βέβαια, ως άνθρωποι είμαστε αδύναμοι και αμαρτωλοί, αλλά ο Κύριος μας περιμένει έστω και τις λιγοστές αδύναμες, αλλά αληθινές, προσπάθειες μας ώστε να ενεργοποιήσει τις ακατάληπτες ευεργεσίες του σε εμάς μας και να μας σώσει.

Εάν σήμερα ο κόσμος δυσκολεύεται να πλησιάσει τον Χριστό, δυσκολεύεται διότι του λείπει η μετάνοια και η ταπείνωση. Εάν σήμερα οι θεολόγοι μας – τινές εκ των θεολόγων – βλέπουμε ότι δεν μπορούν να συλλάβουν το βαθύτερο νόημα της Ορθοδόξου θεολογίας, αυτό οφείλεται στο ότι επίσης λείπει η μετάνοια. Εάν η Εκκλησία δεν έχει τόσο αποτελεσματική παρουσία στον κόσμο, αυτό οφείλεται στο ότι οι άνθρωποι της Εκκλησίας δεν είμαστε άνθρωποι της μετανοίας.

Γι’ αυτό λοιπόν το κήρυγμα του Κυρίου μας δεν είναι μόνο γι’ αυτούς που είναι εκτός της Εκκλησίας, αλλά είναι και για μας που είμαστε μέσα στην Εκκλησία. Ο Κύριος περιμένει από όλους μας αυτήν την πιο ευάρεστη σ’ Αυτόν και πιο πλήρη μετάνοια.[2]

Πως θα ξεκινήσω στην οδό της μετανοίας;

Είναι απαραίτητο να βρει ο άνθρωπος έναν πνευματικό να εξομολογείται, να του έχει εμπιστοσύνη και να τον συμβουλεύεται [4]. Να εξομολογείται όλες τις αμαρτίες που έχει κάνει από μικρό παιδί και έτσι με τον πνευματικό του, βάζοντας ένα πρόγραμμα με:

  • προσευχή,
  • νηστεία,
  • εξομολόγηση,
  • μελέτη της Αγίας Γραφής, και
  • Κοινωνία του Αίματος και Σώματος του Χριστού

ο πιστός θα αναγεννηθεί και θα ξεκινήσει τον δρόμο της μετανοίας. Η πορεία αυτή δεν είναι εύκολη, καθώς ο πιστός θα πρέπει να αντιμετωπίσει τα πάθη του και την αμαρτία, ενώ ταυτόχρονα στις πράξεις του θα πρέπει να αποστρέφεται τα άσεμνα θεάματα και ακούσματα της τηλεόρασης και του «διαβόλου δίκτυου» όπως μας προειδοποιεί ο αείμνηστος Γέροντας Αθανάσιος ο Σταυροβουνιώτης [5].

Τον πνευματικό οδηγό, ο πιστός τον διαλέγει! Δεν θα εμπιστευθεί σε οποιονδήποτε την ψυχή του. Όπως για την υγεία του σώματος ψάχνει να βρει καλό γιατρό, έτσι και για την υγεία της ψυχής του θα ψάξει να βρει κάποιον καλό πνευματικό [4].

Βέβαια, καλός πνευματικός δεν είναι αυτός που χαϊδεύει τα αυτιά του πιστού στην αμαρτία και τα πάθη του, αλλά αυτός που αληθινά αναπαύει τον πιστό χωρίς να παρεκκλίνει από το Ευαγγέλιο. Ο Άγιος Παΐσιος στα “Σημεία των Καιρών” [6] μας πληροφορεί από το 1987 καθώς διερωτάται “το παράξενο είναι ότι πολλοί πνευματικοί άνθρωποι εκτός που δίνουν δικές τους ερμηνείες, φοβούνται και αυτοί τον κοσμικό φόβο…, ενώ έπρεπε να ανησυχούν πνευματικά και να βοηθήσουν τους Χριστιανούς στην καλή ανησυχία… Απορώ! Δεν τους προβληματίζουν όλα αυτά τα γεγονότα; γιατί δεν βάζουν έστω ένα ερωτηματικό για τις ερμηνείες του μυαλού τους; κι αν επιβοηθούν τον αντίχριστο για το σφράγισμα, πως παρασύρουν και άλλες ψυχές στην απώλεια; Αυτό εννοεί “το αποπλανάν, ει δυνατόν, και τους εκλεκτούς (Μαρκ 13)”. Άραγε 38 χρόνια μετά πόσο ξεκάθαρα και επίκαιρα για όλους μας είναι αυτά τα λόγια του Αγίου μας;

Ο Άγιος Γαβριήλ ο δια Χριστόν Σαλός, είχε πει στα παιδιά του [7] ότι θα έρθουν οι καιροί που ο Χριστιανός θα δυσκολευτεί να σωθεί – τότε τι θα γίνει ο άπιστος; Έπειτα αναφέρθηκε στις έσχατες μέρες, στις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσουμε οι χριστιανοί, αλλά και στους πνευματικούς πατέρες, που αντί να σώζουν τις ψυχές θα τις καταστρέφουν. Τότε, όταν τον ρώτησαν με ποιο κριτήριο πρέπει να διαλέξουμε τον πνευματικό μας πατέρα; Τους απάντησε: “Από τα έργα του”.

Ο πνευματικός αγώνας

Ο κάθε άνθρωπος έχει την συνείδηση να καταλαβαίνει το σωστό από το λάθος. Ο Καλός Θεός έδωσε στους Πρωτόπλαστους την συνείδηση, τον πρώτο θείο νόμο. Την χάραξε βαθιά στις καρδιές τους και από τότε ο κάθε άνθρωπος την παίρνει κληρονομιά [8]. Ο πιο δύσκολος αγώνας είναι να αντιμετωπίσουμε τα πάθη μας! Πρέπει πρώτα να τα αναγνωρίσουμε και μετά να προσπαθήσουμε να τα νικήσουμε με τη βοήθεια του Κυρίου μας.

Ο Χριστιανός όσο αγωνίζεται και προοδεύει πνευματικά, αρχίζουν να ξεκλειδώνουν τα πνευματικά αισθητήρια και τα μάτια της ψυχής του, έτσι ώστε να διακρίνει τις αμαρτίες που δεν έβλεπε προηγουμένως, αλλά και να προστατεύεται από ύπουλες επιβολές του διαβόλου. Το επόμενο στάδιο για τον πιστό είναι να μεταβεί από το εγώ στο εμείς και να αξιοποιήσει τα τάλαντα που του χάρισε ο Θεός, δηλαδή παύει να σκέφτεται όπως λένε μερικοί ότι εγώ τακτοποιήθηκα, τακτοποίησα και τα παιδιά μου και φτάνει! Τότε, τον κόσμο που υποφέρει έξω ποιός θα τον σπλαχνιστεί και θα τον βοηθήσει αδελφέ μου;

Όλοι κλήρος και λαός, ως Χριστιανοί πρέπει να είμαστε πρότυπο Χριστιανού με το αληθινό παράδειγμα του επίγειου βίου μας. Οι κληρικοί έχουν μια ευθύνη υψηλότερη από τους λαϊκούς και πέραν από τα προαναφερόμενα, θα πρέπει να έχουν το θάρρος της πίστης μας και όχι τον κοσμικό φόβο. Να κατηχούν, ενημερώνουν και να αφυπνίζουν το ποίμνιο τους, με λόγους αληθινούς αφύπνισης και όχι αποκοίμησης.

Ας αλλάξουμε και εμείς την ζωή μας με αληθινή μετάνοια, με προορισμό τον ίδιο τον Χριστό και να ψάλλουμε και εμείς μαζί με τους τρεις παίδες εν καμίνω “ἡμάρτομεν καὶ ἠνομήσαμεν ἀποστῆναι ἀπὸ σοῦ καὶ ἐξημάρτομεν ἐν πᾶσι καὶ τῶν ἐντολῶν σου οὐκ ἠκούσαμεν, οὐδὲ συνετηρήσαμεν οὐδὲ ἐποιήσαμεν καθὼς ἐνετείλω ἡμῖν, ἵνα εὖ ἡμῖν γένηται” (Δαν. 3, 2-21) [9].

Τότε, να είστε σίγουροι ότι έχουμε ήδη ξεκινήσει τον δύσκολο αλλά θεόσδοτο και σωστικό δρόμο της μετανοίας.

Καλή μετάνοια!

Πηγή: Γραφείο Νεότητος Ιεράς Μητροπόλεως Πάφου, 17 Ιανουαρίου 2025 (από το πνευματικό έργο του Μητροπολίτη Πάφου κ. Τυχικού)

[1] https://www.youtube.com/watch?v=cHOodLqx6rA
[2] Αρχιμανδρίτου Γεωργίου Καψάνη, Ομιλίες σε Εορτές του Τριωδίου και περί αρετών (των ετών 1981-1991) Γ’. Έκδ. Ι.Μ. Οσίου Γρηγορίου, Άγιον Όρος 2017, σελ. 215.
[3] Tήν Ἁγία ἡμέρα τῶν Φώτων (Αγίου Γρηγορίου Παλαμά), 3 Ιανουαρίου 2022 immorfou.org.cy
[4] Λόγοι Αγίου Παϊσίου Γ’, Πνευματικός Αγώνας, σελ. 248-249
[5] Ο ηγούμενος της Μονής Σταυροβουνίου και το «δια-(βόλου) δίκτυο, Εκκλησία Online, 19 Ιανουαρίου 2021, ekklisiaonline.gr
[6] Σημεία των Καιρών, Αγίου Παϊσίου, Σάββατο Α’ Νηστειών, 1987
[7] orthodoxhporeiakaizwh.blogspot.com
[8] Λόγοι Αγίου Παϊσίου Γ’, Πνευματικός Αγώνας, σελ. 125
[9] Από την προσευχή του Αζαρία και ο ύμνος των Αγίων τριών παίδων (Δαν. 3, 2-21), Μεταφραση: Ημαρτήσαμεν εἰς ὅλα, δὲν ὑπηκούσαμεν εἰς τὰς ἐντολάς σου, δὲν ἐφυλάξαμεν καὶ δὲν ἐπράξαμεν σύμφωνα μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σὺ μᾶς εἶχες διατάξει, διὰ νὰ ζήσωμεν εὐτυχεῖς καὶ ἀσφαλεῖς